جغرافیایی

مشخصات جغرافیایی طبیعی

مشخصات جغرافیایی طبیعی

قشم از ایران زمین در سواحل جنوبی ، بزرگترین جزیره را در خلیج فارس و گذرگاه دریایی هرمز به طرف دریای مکران و اقیانوس هند تشکیل داده ، که به همراه جزیره هنگام در جنوب آن تقریبا در فاصله مداری ́۳۰-˚۲۶ تا ́۵-˚۲۷ شمالی و نیمروزان ́۱۵-˚۵۵ تا ́۲۰-˚۵۶ خاوری قرار دارد. علاوه بر جزیره هنگام ، جزایر اقماری و نسبتا وسیع دیگر ایرانی چون هرمز و لارک در مجاورت نزدیک خاوری قشم ، مجموعا تشکیل دهنده بخشی از سواحل ایرانی مشرف به تنگه هرمز در ورودی خلیج فارس می باشد .

خلیج فارس با مساحت ۲۲۵۰۰۰ کیلومترمربع، عرض‌های متفاوت دارد. کمترین عرض آن ۱۸۰ کیلومتر و بیشترین عرض آن ۳۰۰ کیلومتر است. طول خلیج فارس از دهانه اروندرود تا تنگه هرمز ۹۰۰ کیلومتر است. عمق آب‌های خلیج فارس به‌طور متوسط در شرق بین ۵۰ تا ۸۰ متر و در غرب حدود ۱۰ تا ۳۰ متر است. ژرف‌ترین نقطه خلیج فارس گودالی است به عمق ۹۳ متر که در ۱۵ کیلومتری جنوب جزیره تنب بزرگ واقع شده‌است. خلیج فارس از مراکز مهم صید ماهی و مروارید است و در کف آن توده‌های وسیع مرجانی دیده می‌شود. به علت ادامه طبقات نفت‌خیز زاگرس به سمت جنوب، در لایه‌های زیرین خلیج فارس منابع مهم نفت و گاز وجود دارد که بخش بزرگی از آن به بهره‌برداری رسیده‌است. به علت پهنای کم تنگه هرمز، جزر و مد خلیج فارس همیشه اندکی عقب‌تر از جزر و مد دریاهای آزاد صورت می‌گیرد.

جزیره قشم با طول حدود ۱۱۰ کیلومتر ، شمای بزرگترین ماهی دنیا در دریا را داشته ، ضمنا جزایر جزر و مدی فراوانی چون نگین و یا زور و یا مروارید در سواحل شمالی از بخش مرکزی این جزیره ، بویژه در محدوده یا تشکیل دهنده بخشی از جنگل های دریایی حرا بوده ، و نیزسایر جزایر نسبتا محدود در شمال و یا جنوب خاوری چون جزایر ناز ، همه در محدوده جزیره قشم می باشد.

وسعت جزیره قشم حدودا و با ترتیب بین ۱۵۳۶ تا ۱۶۰۱ کیلومتر مربع از حد بیشینه تا پایین ترین تراز جزر دریا در تغییر بوده ، بویژه در زمان جزر کامل می توان حدود ۱۹۵ کیلومتر مربع به مساحت اخیر (مجموعا ۱۷۹۶ کیلومتر مربع) و مربوط به گستری جنگلهای دریایی حرا اضافه نمود.

کوتاهترین فاصله از جزیره قشم تا سرزمین مادر خود ۱۰۰ ± ۲۴۰۰ متر و از طریق ساحل لافت  در میانه شمالی این جزیره می باشد.

پارس با داشتن تاریخ کهن و فرهنگ گسترده و بی نظیر خود به عنوان مبنای علوم ، در گذشته به مناطقی از گستره ایران زمین چون قشم با توجه به موقعیت جغرافیایی و امکانات طبیعی و هم داشتن زمین ریختارهای برآمدئه پادگانه ای در اشراف و کنترل کننده اطراف خلیج فارس و مناطق دریایی اهمیت ویژه ای دارد که آثار باستانی و سنت ها بر اساس دانش ایرانی در این جزیره و منطقه نشانگر آن است . جزیره قشم به نامهای باستانی چون ابرکاخان ، ابرکان ، کاوان ، و بروخت نامیده شده ، و تاریخ مستند سکونت از دوره مادها و سپس هخامنشی ، اشکانی ، ساسانی ، صفویه و بعد از آن ، داشته طبیعتا خواهد داشت.

 

رویش گیاهی در منطقه قشم عمدتا گرما پسند و نمک خواه بوده ، جنگلهای دریایی حرا و مربوط به وزن جزر و مدی گسترده ترین جامعه را با پوشش بخش وسیعی از سواحل شمالی این جزیره و به ویژه مربوط به گونه “Avicennia marina” (به نام بوعلی سینا، دانشمند و فیلسوف ایرانی که کتاب “قانون” از او برای قرنها تنها معیار و مبنای دانش پزشکی در اروپا و خاور میانه بوده است) تشکیل داده ، که به طرف خشکی توسط درختان ویا بیشتر شامل درختچه و بوته زارها و هم رویشها سطحی عمدتا خشک پسند جایگزین گردیده است . گیاهان هخشکی و هم دریایی دارای اهمیت اقتصادی و یا ارزش غذایی و دارویی نیز در منطقه نسبتا فراوان است . از نظر جغرافیایی جنگلهای دریایی حرا در این منطقه از خلیج فارس ، نشان دهنده غربی ترین و هم شمالی ترین گشتره ای است در دنیا که این گونه رویش های گیاهی به طور طبیعی گسترش یافته است . جنگل های حرا در گستری جزایر جزر و مدی (چون جزیره نگین) با شبکه کانالهای آب و تغییر جریان دریایی در آنها همه چشم اندازی بسیار زیبا و شاید بی نظیر را در منطقه قشم به طور طبیعی ایجاد نموده ، ضمنا مجموعه زیستی مربوط به همراه گونه های جانوری اطراف و هم آبزیان یا بویژه پرندگان محلی و محاجر در این منطقه مجموعا و هم در روابط نیازی به هم ، به طریقی گردش و راز وجود وزندگی را که هرکدام بر پایه دیگری استوار بوده و همه وابسطه به آب و جابجایی های شبانه روزی آن است ، نمودار می باشد.

 

از نظر آب و هوا قشم منطقه ای گرم (میانگین گرمای سالیانه حدودا ۲۷ درجه سانتیگراد)، دارای سرزمین نسبتا خشک و میزان بارندگی کم (میانگین سالیانه حدود ۱۵۰ میلیمتر) ولی با رطوبت زیاد هوا (میانگین ۷۴ درصد در طول سال) محسوب می گردد. در این منطقه باد عمدتا ملایم و در مواردی تند و بیشتر در روندی بطرف شمال خاوری وزش دارد. تغییرات سطح آب دریا در فواصل جزر و مد شبانه روزیدر اطراف جزیره قشم بین ۲ تا حد اکثر ۴ متر و ندرتا در موارد زمانی چون مهکشنده های نجومی به ویژه برای سواحل شمالی جزیره بیشتر بوده ، ارتفاع امواج نیز در سواحل شرقی قشم دارای بیشینه تا حدود ۱ متر و در سواحل جنوبی تا حدود ۳ متر و در مواردی تا بیش از ۵ متر قابل پیش بینی می باشد. جریانهای دریایی متاثر از امواج دریا در حاشیه نزدیک به سواحل اطراف قشم ، و همچنین جریانهای ناشی از جزر و مد شبانه روزی به ویژه در آبراهه دریایی بین این جزیره و سرزمین مادر ، وجود  دارد. طبیعتا روند جریانهای جزر و مدی به ترتیب از طرفین آبراهه اخیر (یا از تنگه خوران) به طرف دریای آزاد و یا بلعکس بوده ، بنابراین زون سکون بین جرانهای واگرا و هم گرا در این آبراهه یا کانال طبیعی (در محدوده جنگلهای حرا و بخش باختری آن) قابل پیش بینی می باشد. مزید بر اثر امواج ، جریانهای دریایی نیز به ویژه در مناطق شمالی جزیره قشم تا اندازه ای موثر در فرسایش سواحل و جابجایی رسوبات و هم تغییرات زمین ریختی بستر دریا خصوصا برای کانالهای دریایی بین جزایر منطقه جنگلهای حرا می باشد.

نمایش بیشتر

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن